D Major Grande Étude: luyện đoạn hát và đoạn chạy ở giọng Rê trưởng

D Major Grande Étude: luyện đoạn hát và đoạn chạy ở giọng Rê trưởng

D Major Grande Étude là một étude 12 ô nhịp ở giọng Rê trưởng, thuộc nhóm bài phát triển tốc độ và độ trôi chảy của giáo trình. Điểm hay của bài là sự đối lập: những câu hát chậm rãi bằng nốt đen và nốt trắng xen kẽ với những đoạn chạy nốt móc đơn, trong khi tay trái giữ một nền vững chắc suốt bài. Luyện bài này, bạn tập cả kỹ thuật chạy ngón lẫn cách làm cho câu nhạc "thở" giữa các đoạn chạy.

Bạn có thể mở bài trong trình phát để nghe và tập theo.

Thông tin nhanh về bài

• Giọng: Rê trưởng (2 dấu thăng: Fa thăng F# và Đô thăng C#)
• Nhịp: 4/4
• Tốc độ ghi trong bài: 88 phách/phút (nốt đen)
• Độ dài: 12 ô nhịp
• Sắc thái: mp từ ô nhịp 1, chuyển sang mf từ ô nhịp 7
• Gợi ý của bài: đối lập giữa đoạn hát và đoạn chạy

Bản đồ 12 ô nhịp

Nhìn từ trên xuống, bài chia thành các đoạn rất rõ ràng:

Có đúng bốn đoạn chạy (ô nhịp 3, 5, 9, 11) và mỗi đoạn đều được "đệm" bởi một ô nhịp nốt dài ngay sau đó. Đây là cách bài giúp tay phải có thời gian thả lỏng sau mỗi lần chạy.

Tay trái: nền vững trong một thế 5 ngón

Một điều rất đáng chú ý: toàn bộ tay trái chỉ dùng năm nốt D – E – F# – G – A (từ D3 đến A3), tức là chỉ cần một thế 5 ngón cố định, không phải dời tay.

Các mẫu tay trái lặp lại:

• D – A – F# – D (ô nhịp 1, 4, 7, 9): bắt đầu và kết câu quanh chủ âm.
• D – A – D – A (ô nhịp 3, 5): luân phiên hai nốt, rất ổn định.
• A – E – A – E (ô nhịp 6) và G – D – G – D (ô nhịp 11): luân phiên ở các nốt khác.
• Nốt trắng G – A (ô nhịp 2, 10) và A – E (ô nhịp 8): bước chuyển chậm.
• D nốt tròn (ô nhịp 12): chốt bài.

Vì tay trái luôn chơi nốt đen (trừ những ô nốt dài), nó có vai trò như một chiếc máy đếm nhịp: mỗi nốt tay trái ứng với hai nốt móc đơn của tay phải trong các đoạn chạy. Hãy để tay trái chơi chắc, đều và hơi nhẹ hơn tay phải.

Tay phải: từng đoạn chạy

Ô nhịp 3 (G4 → G5). Tám nốt đi lên liên tục, có cả C# và F#. Đây là đoạn dài nhất đi một chiều, nên bạn cần luồn ngón cái. Một cách chia ngón thường dùng là 1-2-3-4 rồi lặp lại 1-2-3-4, để ngón cái rơi vào phím trắng D. Bản nhạc không ghi số ngón, bạn có thể điều chỉnh theo tay mình, miễn là giữ nhất quán.

Ô nhịp 5 (D5 → A5 → E5). Các nốt chỉ gồm D, E, F#, G, A, tức năm nốt liền bậc, nên có thể chơi gọn trong một thế 5 ngón mà không phải dời tay (1-2-3-4-5-4-3-2).

Ô nhịp 9 (F#5 → A5 → C#5). Đoạn này đi lên đến A rồi đi xuống đến C#, rộng hơn năm nốt liền bậc nên không thể giữ nguyên một thế tay. Hãy lên kế hoạch chỗ chuyển ngón trước khi tăng tốc.

Ô nhịp 11 (E5 → B5 → F#5). Cao nhất bài, nhưng cũng chỉ gồm năm nốt liền bậc E, F#, G, A, B, nên cấu trúc ngón giống ô nhịp 5, chỉ dời lên một bậc.

Những chỗ cần chuẩn bị

1. Bước nhảy xuống ở ô nhịp 1 sang 2: tay phải kết thúc ô nhịp 1 ở A5 rồi xuống B4 ở ô nhịp 2, một bước nhảy xuống khá xa (khoảng quãng bảy). Hãy tập riêng, nhìn vào phím chứ không nhìn tay.
2. Hai nốt D trắng liên tiếp ở ô nhịp 8: cùng một phím, nên nhả hết rồi bấm lại và giữ đủ độ dài.
3. Chuyển từ mp sang mf ở ô nhịp 7: đây là một nấc sắc thái nhỏ. Đừng đẩy lên quá mạnh mà hãy để nó là một sự "đầy hơn" của câu hát.
4. Ô nhịp 12: nốt tròn D ở cả hai tay. Giữ đủ 4 phách, thả nhẹ, đừng dứt vội.

Cách tập từng bước

Bước 1: Tay trái một mình. Tập cả 12 ô nhịp chỉ với tay trái. Vì nó nằm gọn trong một thế 5 ngón nên rất nhanh thuộc, và khi tay trái thuộc là bạn có "bộ đếm" sẵn cho tay phải.

Bước 2: Tay phải từng đoạn. Chia thành ba mảnh: ô nhịp 1–6, ô nhịp 7–10, ô nhịp 11–12. Mỗi mảnh tập chậm, riêng tay phải.

Bước 3: Tập riêng bốn đoạn chạy. Mỗi đoạn lặp đi lặp lại cho đến khi đều, ở tốc độ chậm khoảng 60 phách/phút. Chú ý đoạn ở ô nhịp 3 và ô nhịp 9, vì cần chuyển ngón.

Bước 4: Ghép hai tay từng mảnh. Bắt đầu ở ô nhịp 1–6 với tốc độ chậm, đếm to "1 và 2 và 3 và 4 và".

Bước 5: Ghép cả bài ở tốc độ chậm. Đừng dừng giữa chừng. Nếu sai, hãy sửa ở lần sau chứ không dừng lại.

Bước 6: Nâng tốc độ dần lên 88. Mỗi lần tăng khoảng 4–6 phách/phút. Nếu thấy ngón tay bắt đầu căng hoặc nốt không đều, lùi một nấc.

Lỗi thường gặp

• Chạy vội ở các đoạn móc đơn: các đoạn chạy bị "đẩy" nhanh hơn tay trái. Hãy nghe tay trái làm trụ.
• Mất sự đối lập: chơi mọi chỗ như nhau thì bài thành một chuỗi nốt. Câu hát ở ô nhịp 1–2 và 7–8 nên hát lên, còn đoạn chạy nên sáng và đều.
• Cắt ngắn nốt trắng: các nốt trắng ở ô nhịp 2, 4, 8 giữ đủ hai phách, đây chính là chỗ bạn "thở".
• Quên dấu thăng: F# và C# xuất hiện khắp bài. Hãy nhắc mình giọng Rê trưởng có hai dấu thăng trước khi bắt đầu.
• Căng vai và cổ tay trong đoạn chạy: thả lỏng cẳng tay, để lực đến từ trọng lượng cánh tay chứ không phải từ việc "gồng" ngón.

Lịch tập gợi ý 15 phút mỗi ngày

1. 3 phút: tay trái cả bài, chậm.
2. 4 phút: bốn đoạn chạy tay phải, mỗi đoạn vài lần.
3. 4 phút: ghép hai tay từng mảnh.
4. 3 phút: cả bài hai tay, chậm, chú ý sắc thái mp và mf.
5. 1 phút: thử cả bài ở một nấc nhanh hơn hôm trước nếu vẫn thoải mái.

Kết luận

D Major Grande Étude là bài tập hay để học cách cân bằng giữa chạy ngón và hát nhạc: tay trái gọn trong một thế 5 ngón làm nền, tay phải luân phiên giữa các câu hát và bốn đoạn chạy ngắn. Hãy tập từng đoạn cho đều, chú ý những chỗ cần chuyển ngón rồi mới nâng tốc độ lên 88.

Mở lại bài tại trình phát bài học để bắt đầu luyện.