Càng cố chơi hay càng dễ sai? Hãy thử luyện piano với mức lực 70%
Khi học piano, có một nghịch lý khá thú vị: càng muốn một đoạn nhạc nghe thật rõ, thật mạnh và thật hay, chúng ta đôi khi lại càng dễ mắc lỗi.
Bạn có thể nhận thấy điều này ở những đoạn khó. Khi đến đó, bàn tay bắt đầu dùng nhiều lực hơn, vai và cổ tay căng lên, ngón tay đánh mạnh hơn bình thường. Kết quả là một đoạn vốn đã khó lại càng khó kiểm soát.
Nếu điều này quen thuộc với bạn, hãy thử một cách luyện rất đơn giản: chơi cùng đoạn nhạc đó với khoảng 70% mức lực thường dùng.
Vì sao chơi nhẹ hơn có thể giúp bạn chơi chắc hơn?
Khi chơi mạnh, cảm giác kiểm soát đôi khi rất rõ. Bạn nghe tiếng đàn lớn và có cảm giác mình đang “làm chủ” phím đàn.
Nhưng lực lớn cũng dễ kéo theo những chuyển động không cần thiết.
Ngón tay có thể nhấn xuống mạnh hơn mức cần thiết. Cổ tay mất sự linh hoạt. Khi phải chuyển vị trí nhanh, bàn tay khó thay đổi hướng một cách nhẹ nhàng.
Ngược lại, khi giảm lực, bạn buộc phải chú ý nhiều hơn đến:
- vị trí của từng ngón;
- khoảng cách giữa các phím;
- chuyển động của bàn tay;
- thời điểm từng nốt vang lên;
- sự thả lỏng giữa hai lần nhấn phím.
Đó chính là những yếu tố rất quan trọng trong luyện piano.
“Mức lực 70%” không phải là một con số tuyệt đối
70% ở đây không phải một mức âm lượng chính xác cần đo bằng thiết bị.
Hãy hiểu đơn giản là: chơi nhẹ hơn cách bạn thường chơi, nhưng vẫn đủ rõ nốt và vẫn giữ được ý đồ âm nhạc.
Nếu bình thường bạn có xu hướng đánh một đoạn khá mạnh, hãy thử giảm lực xuống một mức mà bạn cảm thấy hơi “nhẹ tay” một chút.
Điều quan trọng là đừng biến nó thành chơi lí nhí hoặc mất kiểm soát.
Bạn vẫn cần nghe rõ từng nốt.
Bài tập 4 lần rất đơn giản
Chọn một đoạn khoảng 2–4 ô nhịp mà bạn thường mắc lỗi khi tự học piano.
Lần 1: chơi như bình thường
Chơi đúng cách bạn vẫn thường chơi.
Để ý xem lỗi xuất hiện ở đâu và tay có căng lên ở chỗ nào.
Lần 2: giảm lực xuống khoảng 70%
Không thay đổi tempo.
Chỉ giảm lực đánh xuống.
Đừng cố sửa mọi thứ cùng lúc. Hãy xem bàn tay có cảm giác tự do hơn không.
Lần 3: chơi thật nhẹ
Giảm thêm một chút nữa, nhưng vẫn phải đảm bảo mọi nốt đều rõ và đúng nhịp.
Ở mức này, bạn có thể phát hiện những chuyển động thừa mà khi chơi mạnh rất khó nhận ra.
Lần 4: trở lại mức lực bình thường
Bây giờ chơi lại như cách bạn muốn biểu diễn.
Hãy so sánh với lần đầu.
Nếu động tác đã nhẹ nhàng hơn nhưng âm thanh vẫn đủ rõ, bạn vừa tìm được một cách sử dụng lực hiệu quả hơn.
Đừng dùng tay phải mạnh để “cứu” giai điệu
Một lỗi thường gặp khi học đàn piano là muốn giai điệu nổi bật nên tăng lực ở tay phải.
Nhưng trước khi tăng lực tay phải, hãy thử giảm lực tay trái.
Ví dụ, nếu tay trái đang chơi hợp âm đệm quá nặng, việc đánh tay phải mạnh hơn chỉ tạo ra một cuộc “đua âm lượng” giữa hai tay.
Hãy làm ngược lại:
Tay trái nhẹ hơn → giai điệu tự nhiên nổi bật hơn.
Đây là một trong những nguyên tắc rất hữu ích khi luyện các tác phẩm có giai điệu và phần đệm rõ ràng.
Khi chơi nhanh, lực càng cần được kiểm soát
Một số người nghĩ rằng muốn luyện piano nhanh thì phải dùng nhiều lực hơn.
Thực tế, khi tempo tăng, những chuyển động thừa càng dễ trở thành vấn đề.
Nếu mỗi nốt đều được đánh bằng một lượng lực lớn, bàn tay phải liên tục làm những việc không cần thiết. Khi đó, việc tăng tốc trở nên khó khăn hơn.
Hãy thử luyện một đoạn nhanh ở tempo chậm, nhưng ngay từ đầu đã sử dụng lực vừa đủ.
Sau đó tăng metronome từng bước nhỏ.
Nếu tốc độ tăng mà bàn tay vẫn mềm và chuyển động vẫn gọn, bạn đang xây dựng tốc độ trên nền tảng tốt hơn so với việc cố ép tay chạy nhanh.
Một bài tập 5 phút cho người học piano tại nhà
Bạn có thể đưa bài tập này vào buổi học piano tại nhà hôm nay:
1 phút: chọn một đoạn thường mắc lỗi và chơi ở mức lực bình thường.
1 phút: chơi lại với khoảng 70% lực.
1 phút: chơi thật nhẹ nhưng vẫn rõ nốt và đúng nhịp.
1 phút: tăng tempo một chút trong khi vẫn giữ cảm giác nhẹ tay.
1 phút: quay lại cách chơi bình thường và nghe xem âm thanh, độ chính xác và sự thoải mái của bàn tay có thay đổi không.
Nếu ở tempo cao tay bắt đầu căng, đừng cố ép tiếp. Hãy quay về tempo trước đó và tìm mức lực mà bạn vẫn kiểm soát được.
Khi nào không nên áp dụng “70%”?
Không phải lúc nào chơi nhẹ cũng là mục tiêu cuối cùng.
Khi biểu diễn, một tác phẩm có thể cần những đoạn rất mạnh, những cao trào và sự tương phản lớn về âm lượng.
Điểm quan trọng của bài tập này là tách kỹ năng kiểm soát lực khỏi biểu cảm cuối cùng.
Bạn có thể luyện nhẹ để xây dựng sự ổn định, sau đó mới thêm lực khi âm nhạc thực sự cần.
Nói cách khác:
Luyện nhẹ không có nghĩa là chơi nhẹ mãi.
Đừng cố “chơi hay” ngay từ lần luyện đầu
Khi tự học piano, chúng ta rất dễ đánh giá một buổi tập bằng cảm giác: “Hôm nay mình chơi nghe hay hơn chưa?”
Nhưng đôi khi một buổi tập tốt lại là buổi bạn chơi chậm hơn, nhẹ hơn và phát hiện ra một chuyển động thừa mà trước đây không nhận thấy.
Hãy thử thay đổi câu hỏi.
Thay vì:
“Làm sao để đoạn này nghe thật hay?”
hãy hỏi:
“Làm sao để tôi kiểm soát đoạn này với ít lực nhất mà vẫn tạo ra âm thanh mình muốn?”
Khi kiểm soát tốt, bạn luôn có thể thêm lực, thêm tốc độ và thêm biểu cảm sau đó.
Đó cũng là một trong những nguyên tắc quan trọng của cách học piano và cách luyện đàn piano: xây dựng sự kiểm soát trước, rồi mới yêu cầu đôi tay thể hiện nhiều hơn.