Đoạn chạy nốt nhanh vẫn không đều? Hãy thử luyện bằng tiết tấu chấm
Bạn có một đoạn chạy nốt mà lần nào chơi cũng vấp ở gần như cùng một chỗ.
Bạn đã tập chậm. Bạn đã tập từng tay. Bạn thậm chí đã thử leo từng bậc tốc độ. Đoạn nhạc nghe ổn ở tốc độ thấp, nhưng khi nhanh lên, vẫn có một nốt nào đó bị hụt, bị dồn, hoặc bị "rơi" mất.
Lúc này, thay vì chỉ chơi lại đoạn đó thêm một lần nữa, hãy thử một cách khác: đổi tiết tấu của chính đoạn nhạc đó.
Tiết tấu chấm là gì, hiểu đơn giản thế nào?
Một đoạn chạy thường gồm nhiều nốt có độ dài bằng nhau, ví dụ tám nốt Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La – Si – Đô. Khi luyện bằng tiết tấu chấm, bạn cố tình chơi các nốt đó với độ dài không đều: một nốt kéo dài ra, nốt kế tiếp bật nhanh. Tổng thời gian của cả nhóm vẫn bằng đúng như cũ, chỉ cách chia thời gian bên trong thay đổi.
Cách luyện này không phải phát minh mới. Nó là một kỹ thuật quen thuộc trong nhiều lớp piano, và rất hợp với những đoạn chạy mà bạn chơi đúng nốt nhưng không đều.
Vì sao cách này thường có tác dụng?
- Bạn có một khoảng dừng để bàn tay chuẩn bị. Ở nốt kéo dài, tay có thời gian định vị cho những nốt tiếp theo thay vì chạy một mạch không kịp thở.
- Nốt "nhanh" bị tách ra khỏi dòng chảy. Khi chỉ một vài nốt phải bật nhanh, bạn nhìn thấy rõ ngón nào chưa chắc, thay vì để cả đoạn trôi qua mờ mịt.
- Bạn phá thói quen "chạy theo quán tính". Quán tính đôi khi che giấu lỗi. Khi tiết tấu bị đảo, tay phải thật sự chủ động chọn từng nốt.
Hai mẫu cơ bản: dài – ngắn và ngắn – dài
Hãy ghép các nốt thành từng cặp.
Mẫu 1 – dài rồi ngắn. Nốt thứ nhất của cặp kéo dài khoảng ba phần tư thời gian, nốt thứ hai bật nhanh vào phần còn lại.
Đô (dài) – Rê (nhanh), Mi (dài) – Fa (nhanh), Sol (dài) – La (nhanh), Si (dài) – Đô (nhanh)
Mẫu 2 – ngắn rồi dài. Đảo ngược lại: nốt thứ nhất bật nhanh, nốt thứ hai kéo dài.
Đô (nhanh) – Rê (dài), Mi (nhanh) – Fa (dài), Sol (nhanh) – La (dài), Si (nhanh) – Đô (dài)
Chơi mỗi mẫu một vài lần, sau đó trở lại tiết tấu đều và nghe xem đoạn nhạc có khác đi không.
Mẫu nâng cao: xoay nốt dài trong nhóm bốn
Khi chạy nốt theo nhóm bốn (mỗi nhóm một phách), hãy cho một nốt trong nhóm kéo dài, ba nốt còn lại chạy nhanh. Mỗi lần luyện, bạn dời nốt dài sang vị trí kế tiếp:
| Mẫu | Nốt thứ 1 | Nốt thứ 2 | Nốt thứ 3 | Nốt thứ 4 |
|---|---|---|---|---|
| A | dài | nhanh | nhanh | nhanh |
| B | nhanh | dài | nhanh | nhanh |
| C | nhanh | nhanh | dài | nhanh |
| D | nhanh | nhanh | nhanh | dài |
Quy tắc quan trọng: dù nốt nào được kéo dài, cả nhóm vẫn phải kết thúc đúng lúc phách kế tiếp đến. Đó là lý do bạn nên bật metronome khi luyện.
Nếu có một mẫu nào đó làm bạn vấp rõ hơn các mẫu khác, bạn vừa tìm ra đúng chỗ cần sửa: nốt đó, hoặc quãng chuyển tay ngay trước hoặc sau nó.
Quy trình luyện trong khoảng 5 đến 7 phút
- Chọn đoạn ngắn. Chỉ khoảng 1–2 ô nhịp đang là điểm yếu, không phải cả bài.
- Chọn tempo vừa phải. Đủ chậm để bạn thực hiện đúng tiết tấu đảo mà vẫn thoải mái. Đừng bắt đầu ở tốc độ mục tiêu.
- Chơi từng tay trước. Với tay mà bạn thấy yếu hơn, làm đủ các mẫu. Sau đó mới ghép hai tay.
- Chạy qua các mẫu. Dài–ngắn, ngắn–dài, rồi các mẫu A, B, C, D nếu đoạn nhạc chia được theo nhóm bốn.
- Quay lại tiết tấu đều. Chơi đoạn đó vài lần ở tempo vừa phải, chú ý độ đều của các nốt.
- Ghi chú lại. Nếu phát hiện một mẫu khó, ghi ngắn: "ô 5, mẫu C vấp ở nốt thứ 3". Hôm sau bạn biết ngay nên bắt đầu từ đâu.
Ba lỗi thường gặp
- Nốt nhanh bị chơi vội, nhẹ không đều. Nốt nhanh vẫn cần rõ ràng và chắc, chỉ là ngắn. Nếu chúng bị mờ, hãy chậm lại.
- Nốt dài làm bạn gồng tay. Kéo dài là để tay có thời gian chuẩn bị, không phải để ấn mạnh hơn. Hãy giữ cổ tay thả lỏng.
- Làm cả bài bằng cách này. Đây là bài tập sửa lỗi, không phải cách chơi bản nhạc. Chỉ dùng cho đoạn cần sửa và quay lại tiết tấu đều trước khi kết thúc.
Khi nào không nên dùng cách này?
Nếu bạn còn chơi sai nốt hoặc chưa chắc bấm ngón, hãy sửa chuyện đó trước. Tiết tấu chấm giúp một đoạn đã đúng nốt trở nên đều và gọn, nó không thay thế bước đọc nhạc và chọn ngón cho đúng. Nếu bàn tay bắt đầu mỏi hoặc cứng, hãy dừng và nghỉ.
Cách này cũng bổ sung tốt cho việc tăng tốc từng bậc nhỏ. Khi bạn bị kẹt ở một bậc tốc độ, hãy thử đổi tiết tấu để tìm nguyên nhân, rồi quay lại bậc thang với một đoạn nhạc đã sáng rõ hơn.
Nếu bạn luyện trên Luyện Đàn Piano
Trong Player, bạn có thể khoanh đúng vài ô nhịp đang khó bằng phạm vi luyện và đặt tempo vừa phải để thực hiện các mẫu tiết tấu ở trên. Giữ phạm vi nhỏ và tempo thoải mái, bạn sẽ chỉ tập trung vào việc quan sát bàn tay mình.
Kết luận
Khi một đoạn chạy cứ vấp mãi, đừng chỉ chơi thêm nhiều lần cùng một cách. Hãy thay đổi cách bạn luyện.
Chọn đoạn ngắn. Kéo dài một nốt, chơi nhanh các nốt còn lại. Xoay nốt dài qua từng vị trí. Rồi quay về tiết tấu đều.
Có thể bạn sẽ ngạc nhiên khi nhận ra chỗ làm mình vấp bấy lâu không phải là chỗ mình vẫn nghĩ.