Bass Rest Steps: bài tập rất đơn giản nhưng dạy bạn biết “im lặng” đúng nhịp
Có một điều rất dễ bị bỏ qua khi mới học piano: nghỉ cũng là một phần của âm nhạc.
Khi nhìn vào bản nhạc, nhiều người mới học chỉ chú ý đến những nốt phải bấm. Gặp một dấu nghỉ, phản xạ tự nhiên là nghĩ: “Đoạn này không có gì để đánh.” Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. Dấu nghỉ cho bạn biết âm thanh phải biến mất trong bao lâu, và khoảng thời gian đó vẫn nằm bên trong nhịp của bản nhạc.
Bài Bass Rest Steps trong giáo trình Piano Toàn diện là một ví dụ rất nhỏ nhưng rất rõ về điều này. Bài chỉ dùng khóa Fa, nhịp 4/4 và những nốt ở vùng bass đơn giản, nhưng liên tục xen kẽ giữa nốt và dấu nghỉ.
Hãy nhìn bài này theo nhịp, không chỉ theo nốt
Ở ô nhịp đầu, bạn gặp chuỗi:
Đô – nghỉ – Rê – nghỉ
Mỗi nốt đen chiếm một phách và mỗi dấu nghỉ cũng chiếm đúng một phách.
Vì vậy, nếu đếm:
1 – 2 – 3 – 4
thì tay chơi Đô ở phách 1, im lặng ở phách 2, chơi Rê ở phách 3 và im lặng ở phách 4.
Điều quan trọng là: phách 2 và phách 4 không hề biến mất. Tay không chơi, nhưng người chơi vẫn phải biết mình đang ở đâu trong nhịp.
Sai lầm phổ biến: nghỉ theo cảm giác
Người mới thường chơi nốt đầu tiên, sau đó dừng lại một cách tự nhiên rồi khi “cảm thấy đến lúc” thì chơi nốt tiếp theo.
Khi đó, bài có thể nghe gần đúng nhưng nhịp đã không còn chính xác.
Nếu bạn chơi ở “một”, nhưng đến “ba” lại không biết chính xác mình đã chờ đủ hai phách hay chưa, thì vấn đề không nằm ở nốt Rê. Vấn đề nằm ở khả năng giữ thời gian trong đầu.
Đây là lý do người học piano nên tập đọc cả dấu nghỉ, thay vì chỉ tập trung vào những gì ngón tay phải làm.
Một cách luyện rất hiệu quả
Đừng vội ngồi xuống và đánh ngay.
Hãy nhìn bản nhạc rồi đếm thành tiếng trước:
1 – 2 – 3 – 4
Sau đó mới đưa tay lên đàn.
Trong lúc chơi, hãy coi dấu nghỉ như một “nốt không phát ra âm thanh”. Bạn vẫn phải giữ vị trí của nó trong nhịp.
Một bài luyện ngắn có thể thực hiện như sau:
- Đọc tên các nốt trong bài.
- Vỗ tay hoặc gõ nhẹ theo 4 phách của từng ô nhịp.
- Đọc “1 – 2 – 3 – 4” và chỉ bấm phím ở đúng phách có nốt.
- Sau khi quen, giảm dần việc đếm thành tiếng và giữ nhịp trong đầu.
- Cuối cùng, chơi cùng metronome ở tốc độ chậm.
Bài gốc được đặt ở khoảng 58 BPM, khá chậm. Đừng coi tốc độ này là quá dễ. Với bài luyện nhịp, chậm lại thường làm bạn nghe rõ sai lệch hơn.
Hãy đặc biệt chú ý đến tay trái
Bài này dành cho tay trái và sử dụng khóa Fa.
Nếu bạn mới làm quen với khóa Fa, đừng vừa chơi vừa đoán vị trí phím. Hãy dành thời gian xác định nốt trên khuông nhạc trước, sau đó tìm vị trí tương ứng trên đàn.
Trong bài, các nốt chính là C3, D3 và E3, rồi quay trở lại C3 ở cuối. Mẫu chuyển động này rất đơn giản, nên sự chú ý có thể được dành nhiều hơn cho nhịp và dấu nghỉ.
Đó chính là điều hay của những bài tập đơn giản: khi kỹ thuật không còn chiếm quá nhiều sự chú ý, bạn bắt đầu nghe và cảm nhận được những thứ trước đây mình thường bỏ qua.
Đừng “bù” vào khoảng nghỉ
Một thói quen khác cũng rất đáng chú ý: sau khi nghỉ, người chơi thường có xu hướng đánh nốt tiếp theo hơi sớm.
Ví dụ, sau Đô ở phách 1, thay vì chờ đủ phách 2 rồi đến Rê ở phách 3, tay có thể vô thức lao vào Rê sớm hơn một chút.
Nếu bạn gặp hiện tượng này, đừng cố đánh nhanh hơn để “cảm giác bài trôi chảy”. Hãy làm ngược lại: chơi chậm hơn và nghe khoảng im lặng.
Bạn cần cảm nhận được rằng khoảng im lặng cũng có độ dài rõ ràng.
Một bài tập nhỏ ngoài đàn
Bạn thậm chí có thể luyện dấu nghỉ mà không cần ngồi trước piano.
Đọc nhịp đều:
1 – 2 – 3 – 4
Sau đó chọn quy tắc: chỉ vỗ tay ở phách 1 và 3, giữ im lặng ở 2 và 4.
Khi đã quen, thay đổi mẫu.
Nghe có vẻ quá đơn giản, nhưng nếu bạn giữ được nhịp ổn định trong khi tay có lúc hoạt động và có lúc hoàn toàn không hoạt động, bạn đang luyện một năng lực rất quan trọng của người chơi piano: không để sự im lặng làm mất cảm giác về thời gian.
Khi chơi tốt bài này, bạn thực sự đang học gì?
Không chỉ là ba nốt Đô – Rê – Mi.
Bạn đang học cách:
- đọc dấu nghỉ như một thành phần thực sự của bản nhạc;
- duy trì nhịp ngay cả khi không phát ra âm thanh;
- phối hợp giữa mắt đọc bản nhạc và cảm giác thời gian;
- giữ tay bình tĩnh trong khoảng nghỉ;
- chuẩn bị đúng thời điểm cho nốt tiếp theo;
- xây dựng nền tảng đọc nhạc ở khóa Fa.
Đây là những kỹ năng nhỏ, nhưng chúng sẽ xuất hiện liên tục trong những bản nhạc khó hơn. Khi tác phẩm có nhiều bè, nhiều tiết tấu và nhiều khoảng nghỉ hơn, người chơi không thể chỉ dựa vào việc “thấy nốt thì bấm”. Bạn phải biết mình đang ở đâu trong thời gian, kể cả khi không có âm thanh phát ra.
Đừng xem dấu nghỉ là khoảng trống
Nếu có một điều tôi muốn người mới học nhớ sau bài tập này, thì đó là:
Một dấu nghỉ không phải là khoảng trống trong bản nhạc. Nó là một khoảng thời gian mà bạn phải chủ động giữ lại.
Khi bạn bắt đầu cảm nhận được điều đó, việc đọc nhạc sẽ thay đổi. Bạn không còn nhìn bản nhạc như một chuỗi phím cần bấm, mà bắt đầu nhìn nó như một dòng thời gian gồm âm thanh và im lặng.
Và đó là một bước tiến rất quan trọng trên con đường học piano.
Thử ngay bài Bass Rest Steps
Đây là một bài rất ngắn. Đừng vì nó dành cho trình độ 1A mà chơi qua loa. Hãy thử chơi thật chậm, giữ đủ từng khoảng nghỉ và lắng nghe xem bạn có thực sự biết mình đang ở phách nào hay không.
Nếu bạn có thể chơi bài này mà không cần dựa vào cảm giác để đoán thời điểm, mà thực sự giữ được từng phách trong đầu, thì bạn đã luyện được một thứ quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ đánh đúng vài nốt trong một bài tập đơn giản.
Bạn đang học cách làm chủ thời gian của âm nhạc.
