Chơi được nhiều bài piano nhưng tại sao gặp bài mới vẫn thấy khó?
Trong nhiều năm đứng lớp, tôi gặp một tình huống rất thường xuyên.
Có học viên đã học piano khá lâu. Các em hoặc các bạn có thể chơi được nhiều bài: bài cũ khá trôi chảy, một số bản nhạc nghe rất thuyết phục, thậm chí có thể biểu diễn những tác phẩm đã học.
Nhưng khi tôi đặt trước mặt một bản nhạc mới, phản ứng thường là:
“Bài này khó quá.”
Điều đáng chú ý là bản nhạc mới đôi khi không khó hơn những bài học viên đã chơi được.
Vậy vấn đề nằm ở đâu?
Câu trả lời thường không phải là “thiếu năng khiếu” hay “tay chưa đủ nhanh”. Sau một thời gian học, nhiều người rơi vào một tình trạng rất phổ biến: họ đã tích lũy được nhiều bài, nhưng chưa tích lũy được tương ứng khả năng xử lý bài mới.
Đó là hai năng lực khác nhau.
Biết chơi một bài và biết học một bài là hai chuyện khác nhau
Một bản nhạc sau khi học vài tuần hoặc vài tháng sẽ trở nên quen thuộc.
Bạn nhớ âm thanh. Bạn nhớ vị trí tay. Bạn biết đoạn nào sắp khó. Nhiều khi cơ thể đã tự biết phải di chuyển như thế nào trước khi mắt kịp đọc hết bản nhạc.
Đó là kết quả tốt của quá trình luyện tập.
Nhưng hãy thử một tình huống khác: đặt một bản nhạc hoàn toàn mới trước mặt.
Lúc này bạn phải đồng thời:
- nhận diện cao độ;
- đọc tiết tấu;
- quan sát dấu hóa;
- nhận ra hình dạng của hợp âm;
- chọn cách đặt ngón;
- dự đoán vị trí tay tiếp theo;
- giữ nhịp;
- điều khiển cả hai tay.
Nếu trong nhiều năm bạn chủ yếu học theo kiểu mỗi lần xử lý từng nốt cho đến khi thuộc bài, thì bạn có thể trở thành người chơi tốt những bài đã quen nhưng vẫn rất chậm trước một trang nhạc mới.
Tôi thường nói với học viên:
Đừng chỉ hỏi “mình đã chơi được bao nhiêu bài?”. Hãy hỏi “một bài mới đến tay mình, mình biết bắt đầu xử lý từ đâu không?”.
Đó mới là một dấu hiệu quan trọng của sự trưởng thành trong việc học piano.
1. Bạn đang nhớ ngón tay nhiều hơn là đọc bản nhạc
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
Khi đã học một bài đủ lâu, bạn không còn thực sự đọc từng nốt nữa. Mắt có thể vẫn nhìn bản nhạc, nhưng phần lớn việc chơi đã được dẫn dắt bởi trí nhớ.
Điều đó không sai. Một người chơi piano tốt luôn cần trí nhớ.
Vấn đề xuất hiện khi trí nhớ thay thế hoàn toàn khả năng đọc nhạc.
Bạn có thể tự kiểm tra bằng một cách đơn giản:
- Mở một bài đã học thuộc.
- Bắt đầu từ một ô nhịp bất kỳ, không phải từ đầu bài.
- Hoặc yêu cầu mình chơi một đoạn ngắn sau khi đổi điểm bắt đầu.
Nếu bạn chỉ chơi tốt khi bắt đầu từ đầu và để bài “chạy theo quán tính”, có khả năng bạn đang phụ thuộc khá nhiều vào trí nhớ vận động.
Cách cải thiện
Hãy duy trì việc đọc những bản nhạc mới, ngay cả khi chúng dễ hơn trình độ hiện tại.
Mục tiêu không phải là học thuộc những bài đó.
Mục tiêu là rèn cho mắt và não phản ứng nhanh hơn với ký hiệu trên bản nhạc.
2. Bạn nhìn thấy từng nốt, trong khi người chơi có kinh nghiệm nhìn thấy “mẫu hình”
Một người mới nhìn:
Đô – Mi – Sol
Người có kinh nghiệm hơn có thể nhìn:
Một hợp âm Đô trưởng.
Một người mới nhìn từng nốt chạy lên:
Đô – Rê – Mi – Fa – Sol
Người có kinh nghiệm nhìn:
Một thang âm đi lên.
Đây là khác biệt rất lớn.
Khi bạn xử lý từng nốt riêng lẻ, não phải làm việc quá nhiều. Khi bạn nhận ra các mẫu hình, nhiều thông tin được xử lý cùng một lúc.
Vì vậy, sau vài năm học piano, điều cần phát triển không chỉ là tốc độ ngón tay mà còn là khả năng nhận diện:
- âm giai;
- hợp âm;
- quãng;
- arpeggio;
- mô hình đệm;
- hình tiết tấu quen thuộc;
- các chuỗi chuyển động thường gặp.
Một bài tập tôi thường khuyên học viên
Trước khi đặt tay xuống đàn, hãy dành vài phút quan sát:
- Bài ở giọng nào?
- Có bao nhiêu dấu hóa?
- Tay trái chủ yếu làm gì?
- Có những hợp âm hoặc mô hình nào lặp lại?
- Đoạn nào có cùng hình dạng nhưng chuyển sang vị trí khác?
Bạn sẽ thấy bài nhạc mới bắt đầu trở nên “ít xa lạ” hơn rất nhiều.
3. Bạn luôn học bài mới theo một quy trình quá chậm
Nhiều người học một bài theo cách này:
- Tìm nốt đầu tiên.
- Tìm phím tương ứng.
- Đánh.
- Tìm nốt tiếp theo.
- Lặp lại.
Cách này gần như bắt buộc ở giai đoạn đầu.
Nhưng nếu sau nhiều năm vẫn giữ nguyên cách xử lý đó, tốc độ tiếp cận bài mới sẽ rất chậm.
Ở trình độ cao hơn, bạn cần bắt đầu đọc theo nhóm.
Ví dụ:
- một nhóm 3–4 nốt tạo thành một hình giai điệu;
- tay trái là một hợp âm rải;
- hai ô nhịp có cùng tiết tấu;
- một mô hình được lặp lại và chỉ thay đổi cao độ.
Mỗi lần nhận ra một nhóm như vậy, bạn giảm được số lượng quyết định phải đưa ra.
4. Bạn không nhìn trước khi đang chơi
Đây là một kỹ năng rất quan trọng.
Người mới thường nhìn đúng nốt mình đang chơi.
Nhưng khi ngón tay đang chạm vào nốt hiện tại, mắt nên bắt đầu chuẩn bị cho thông tin tiếp theo.
Nếu mắt luôn đi sau ngón tay, bạn sẽ cảm thấy mình liên tục bị bản nhạc “đuổi theo”.
Hãy thử một bài tập đơn giản
Chọn một bài rất dễ.
Đừng cố tăng tốc.
Thay vào đó, tập nhìn trước khoảng một nhóm nhỏ nốt hoặc một phần nhịp.
Mục tiêu là tạo thói quen:
Mắt đọc trước – não xử lý – tay thực hiện.
Kỹ năng này không hình thành trong một ngày, nhưng nó thay đổi rất lớn khả năng chơi bài mới.
5. Bạn chỉ luyện những bài ở mức “vừa đủ khó”
Điều này nghe có vẻ hợp lý, nhưng có một vấn đề.
Nếu mọi bài bạn luyện đều khó, bạn thường không còn đủ khả năng để rèn kỹ năng đọc.
Bạn phải dành toàn bộ sự tập trung cho:
- nốt;
- ngón;
- kỹ thuật;
- tiết tấu;
- phối hợp hai tay.
Vì vậy, tôi thường khuyên người đã học vài năm nên có hai loại bài tập song song:
Bài chính
Đây là bài có độ khó phù hợp với trình độ đang phát triển của bạn. Bạn học kỹ, sửa chi tiết và đầu tư thời gian.
Bài đọc nhanh
Những bài này dễ hơn trình độ thực tế của bạn.
Bạn không cần chơi hoàn hảo. Không cần thuộc. Không cần sửa từng lỗi nhỏ.
Mục tiêu chỉ là:
- đọc liên tục;
- giữ nhịp;
- nhìn trước;
- nhận diện mẫu hình.
Đây là cách giúp kỹ năng tiếp cận bài mới phát triển mà không bị áp lực bởi một tác phẩm quá khó.
6. Bạn dừng lại mỗi khi gặp lỗi
Khi luyện một bài để hoàn thiện, dừng lại sửa lỗi là cần thiết.
Nhưng khi luyện khả năng đọc bài mới, việc dừng lại liên tục có thể phá vỡ toàn bộ mục tiêu.
Nếu mỗi lỗi đều khiến bạn quay lại, bạn đang luyện khả năng sửa từng nốt, chứ chưa chắc đang luyện khả năng đọc và duy trì dòng chảy âm nhạc.
Trong bài tập đọc nhanh, hãy cho phép bản thân bỏ qua một vài lỗi nhỏ và tiếp tục giữ nhịp.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là chơi sai rồi mặc kệ.
Điều quan trọng là phân biệt hai mục tiêu:
- Buổi luyện hoàn thiện: dừng và sửa.
- Buổi luyện đọc: tiếp tục và giữ dòng chảy.
Một học viên tiến bộ tốt thường biết mình đang luyện kỹ năng nào trong từng thời điểm.
7. Bạn chưa xây dựng “vốn từ vựng âm nhạc” đủ rộng
Hãy tưởng tượng việc học ngoại ngữ.
Người biết 2.000 từ sẽ đọc một văn bản mới dễ hơn người chỉ biết 200 từ.
Piano cũng có một dạng “vốn từ vựng”.
Đó là những thứ bạn gặp đi gặp lại:
- các loại âm giai;
- hợp âm;
- hợp âm rải;
- mô hình Alberti bass;
- các quãng;
- chuỗi hợp âm quen thuộc;
- các hình tiết tấu;
- mô hình chuyển động của ngón.
Càng gặp nhiều mẫu hình, bạn càng ít cảm thấy một bài mới hoàn toàn xa lạ.
Vì vậy, học nhiều bài có thể giúp bạn tiến bộ, nhưng chỉ khi bạn thực sự nhận ra những gì đang lặp lại giữa các bài.
Đừng chỉ học bài theo tên.
Hãy học cả những mẫu hình nằm bên trong bài.
# Một thay đổi rất nhỏ nhưng hiệu quả
Nếu bạn đã học piano một thời gian, tôi khuyên hãy thử thay đổi lịch luyện trong vài tuần.
Ví dụ:
10 phút — kỹ thuật và mẫu hình
Âm giai, hợp âm, quãng hoặc arpeggio.
20 phút — bài chính
Luyện kỹ những đoạn cần sửa.
10 phút — đọc một bản nhạc mới dễ hơn
Không cần hoàn hảo. Cố gắng giữ dòng chảy và đọc liên tục.
5 phút — quan sát và phân tích
Nhìn lại bản nhạc:
- Có mẫu hình nào vừa xuất hiện?
- Hợp âm nào lặp lại?
- Đoạn nào có cấu trúc giống nhau?
Bạn không cần áp dụng đúng thời lượng này. Điều quan trọng là đừng để toàn bộ thời gian luyện chỉ dành cho việc thuộc thêm một bài mới.
# Điều tôi muốn học viên nhớ nhất
Chơi được nhiều bài là một thành quả đáng tự hào.
Nhưng nếu mỗi bài mới đều khiến bạn phải bắt đầu lại từ con số gần như bằng không, có lẽ bạn cần thay đổi trọng tâm luyện tập.
Mục tiêu lâu dài không chỉ là:
“Tôi có thể chơi bài này.”
Mà nên dần trở thành:
“Khi gặp một bản nhạc mới, tôi biết cách đọc, phân tích và bắt đầu học nó.”
Đó là thời điểm bạn không còn chỉ đang sưu tập những bài đã thuộc.
Bạn đang xây dựng một năng lực có thể theo mình trong rất nhiều năm chơi piano.
Một lời khuyên cuối cùng từ góc nhìn của người dạy đàn
Đừng vội kết luận rằng mình “đọc nhạc kém” chỉ vì gặp một bài mới thấy khó.
Khả năng này có thể luyện được.
Nhưng nó cần được luyện đúng mục tiêu.
Nếu mỗi ngày bạn chỉ chơi lại những gì đã quen, bạn sẽ ngày càng giỏi những gì đã quen.
Muốn bài mới trở nên dễ hơn, bạn phải dành một phần thời gian đều đặn cho chính việc đối mặt với những bản nhạc mới.
Ban đầu sẽ chậm.
Sau đó bạn sẽ bắt đầu nhận ra những hình dạng quen thuộc.
Rồi đến một lúc, bạn nhìn vào một bản nhạc và không còn thấy hàng trăm nốt riêng lẻ nữa.
Bạn bắt đầu nhìn thấy âm giai, hợp âm, tiết tấu và những mẫu hình quen thuộc.
Và đó chính là lúc khả năng học piano của bạn bước sang một giai đoạn khác.