Đừng để tay trái làm chìm giai điệu: cách luyện một bản Serenade thật có chiều sâu
Có những bản piano không khó vì chạy ngón nhanh hay nhảy quãng lớn.
Cái khó nằm ở chỗ chơi ít nhưng phải nghe được nhiều.
Schubert Serenade (Ständchen) là một ví dụ rất rõ. Giai điệu cần có độ nổi bật, trong khi tay trái giữ nền bass dài và pedal phải đủ để nối âm nhưng không được làm mọi thứ thành một khối âm thanh mờ đục.
Với người đã ở trình độ trung cấp trở lên, đây là lúc nên thay đổi cách luyện: đừng chỉ luyện để không sai nốt. Hãy luyện để kiểm soát thứ người nghe được nghe thấy trước tiên.
Bước đầu tiên: chỉ luyện giai điệu
Hãy bỏ qua phần đệm trong vài phút.
Chơi riêng giai điệu tay phải thật chậm. Không cần cố tạo cảm xúc lớn. Chỉ cần nghe rõ:
- câu nhạc bắt đầu ở đâu;
- nốt nào cần đi tới;
- nốt nào có thể nhẹ hơn;
- câu nhạc kết thúc ở đâu.
Nếu chỉ chơi tay phải mà bạn vẫn chưa nghe được một câu nhạc tự nhiên, ghép tay trái vào lúc này thường chỉ làm vấn đề khó nhận ra hơn.
Một giai điệu phải đứng được một mình trước khi được đặt lên phần đệm.
Sau đó mới thêm bass
Trong bản Serenade này, tay trái có những nốt bass được giữ khá dài. Đây là một cơ hội tốt để tập một kỹ năng rất quan trọng ở trình độ trung cấp:
Tay trái không phải lúc nào cũng cần “nói”.
Hãy chơi bass nhẹ hơn tay phải rõ rệt.
Thử chơi hai tay nhưng tưởng tượng rằng người nghe chỉ được phép nghe thấy giai điệu. Nếu tay trái nổi lên quá nhiều, giảm lực ngay ở lần chơi tiếp theo.
Đừng cố dùng lực mạnh ở tay phải để “đè” tay trái xuống. Cách tốt hơn là chủ động chơi tay trái nhẹ ngay từ đầu.
Đừng dùng pedal để che một tiếng đàn chưa sạch
Bản nhạc có chỉ dẫn pedal và những âm bass được kéo dài, nên pedal rất dễ tạo cảm giác rằng chỉ cần đạp đủ là âm thanh sẽ đẹp.
Thực tế thường ngược lại.
Nếu pedal quá nhiều, các nốt trong câu nhạc có thể hòa vào nhau và làm mất đường nét.
Hãy thử một lần chơi không pedal.
Âm thanh có thể khô hơn, nhưng bạn sẽ nghe được:
- ngón nào đang giữ chưa đủ;
- chỗ nào chuyển hợp âm chưa sạch;
- giai điệu có thật sự liền mạch không;
- tay trái có đang quá nặng không.
Sau đó mới thêm pedal trở lại.
Khi ấy, pedal trở thành công cụ nối màu âm, thay vì công cụ che khuyết điểm.
Luyện riêng nhịp 3/4
Một bản Serenade có thể rất dễ bị chơi thành kiểu “một-hai-ba, một-hai-ba” quá rõ.
Bạn vẫn cần giữ nhịp, nhưng không nhất thiết phải làm cho cả ba phách nặng như nhau.
Hãy thử đếm rất nhỏ trong đầu:
1 – 2 – 3 | 1 – 2 – 3
Sau đó để câu nhạc dẫn chuyển động thay vì biến từng phách thành một cái khuôn cứng.
Bạn có thể giữ nhịp ổn định nhưng cho giai điệu có độ mềm mại tự nhiên.
Đây là một kỹ năng quan trọng khi chuyển từ đánh đúng nhịp sang chơi có câu.
Một bài tập rất hiệu quả: đổi vai người nghe
Sau khi đã luyện vài lần, hãy chơi một đoạn và không nhìn tay.
Thay vào đó, chỉ lắng nghe.
Tự hỏi:
“Nếu tôi không biết bản nhạc này, tôi sẽ nghe thấy gì đầu tiên?”
Nếu câu trả lời là bass, có thể tay trái đang quá mạnh.
Nếu mọi thứ nghe như một đám âm thanh dày, có thể pedal đang quá nhiều.
Nếu giai điệu đúng nốt nhưng nghe phẳng, có thể bạn chưa xác định được hướng đi của từng câu.
Cách nghe này giúp bạn bắt đầu luyện piano từ góc nhìn của người nghe, thay vì chỉ từ cảm giác của đôi tay.
Một buổi luyện 10 phút
Bạn có thể áp dụng ngay với Schubert Serenade (Ständchen):
2 phút: Chơi riêng giai điệu tay phải.
2 phút: Chơi bass tay trái thật nhẹ, chú ý độ dài của từng âm.
2 phút: Ghép hai tay không pedal.
2 phút: Thêm pedal và kiểm tra xem âm thanh có bị đục không.
2 phút: Chơi lại toàn đoạn, tập trung vào việc để giai điệu nổi lên mà không cần tăng lực quá mức.
Đừng cố làm mọi thứ hoàn hảo trong một lần.
Chỉ cần mỗi lượt chơi trả lời được một câu hỏi cụ thể.
Khi đã trung cấp, “đúng nốt” không còn là đích cuối
Ở giai đoạn đầu, bạn cần tập trung rất nhiều vào cao độ, ngón và nhịp.
Nhưng khi những thứ đó đã tương đối ổn, một câu hỏi khác bắt đầu xuất hiện:
Người nghe thực sự đang nghe thấy điều gì?
Với một bản như Schubert Serenade, câu trả lời không nằm ở việc chơi nhiều hơn.
Nó nằm ở cách bạn phân tầng âm thanh:
giai điệu ở phía trước — bass ở phía sau — pedal ở giữa.
Khi ba lớp này được kiểm soát, một đoạn nhạc đơn giản cũng có thể trở nên rất có chiều sâu.
Và đó là lúc luyện piano bắt đầu chuyển từ “chơi đúng bản nhạc” sang “nói được điều gì đó bằng bản nhạc”.
...