Có một chuyện rất quen với người học piano: ngồi tập một mình thì đoạn nhạc nghe khá ổn, nhưng hễ bật điện thoại lên ghi âm là tay bắt đầu vấp, nhịp loạng choạng, đoạn từng chơi trơn tru bỗng trở nên lạ lẫm.
Đừng coi đây là chuyện xui. Đây là thông tin có giá trị nhất mà buổi luyện của bạn có thể cho bạn. Nút ghi âm không làm bạn chơi tệ đi, nó chỉ cho thấy đoạn nào thật sự đã chắc và đoạn nào mới chỉ "có vẻ ổn" khi không ai nghe.
Vì sao khi tập chơi thì thấy ổn, nghe lại thì khác?
Khi đang chơi, đầu óc bạn bận làm quá nhiều việc: đọc nốt, nhớ ngón tay, điều khiển lực, đếm nhịp. Gần như không còn chỗ để nghe một cách tỉnh táo. Thêm vào đó, bạn thường "tự điền" những chỗ còn thiếu trong đầu: nhịp hơi vội bạn vẫn cảm thấy đều, nốt hơi mờ bạn vẫn tưởng rõ.
Khi nghe lại bản ghi âm, bạn thôi làm người chơi và trở thành người nghe. Lúc đó những thứ sau thường lộ ra:
- chỗ bạn vội lên hoặc chậm lại mà không có chủ ý;
- nốt bị lệch phách hoặc bị nuốt mất;
- tay trái quá to hoặc quá nhỏ so với giai điệu;
- chỗ dừng khựng trước một đoạn khó, dù chỉ nửa nhịp;
- chơi đều đều một màu, không có câu nhạc.
Cách ghi âm đơn giản, không cần thiết bị gì thêm
Điện thoại đặt trên giá đàn hoặc ngay cạnh là đủ. Chất lượng âm thanh không cần đẹp, chỉ cần nghe được nhịp, độ đều và cân bằng giữa hai tay.
- Chọn một đoạn ngắn chừng 8 đến 16 ô nhịp, hoặc một đoạn bạn muốn kiểm tra.
- Bấm ghi âm rồi chơi một lần từ đầu đến cuối. Đừng dừng giữa chừng để sửa, kể cả khi vấp. Hãy chơi tiếp như đang biểu diễn.
- Đừng nghe ngay. Đứng dậy uống nước, rồi mới quay lại nghe. Vài phút nghỉ giúp tai bạn bớt "bênh" chính mình.
Việc chơi một lần không dừng rất quan trọng. Chính áp lực nhẹ của việc "đang được ghi" mới làm lộ ra những chỗ chưa chắc.
Nghe lại có mục tiêu: chỉ chọn một câu hỏi mỗi lần
Nếu nghe lại mà hỏi chung chung "hay hay dở?", bạn sẽ chỉ thấy nản. Hãy nghe với một câu hỏi duy nhất cho mỗi lần:
- Lần nghe 1: nhịp. Có chỗ nào vội lên hoặc chậm lại ngoài ý muốn không? Bạn có thể vỗ tay hoặc gõ chân theo bản ghi để kiểm tra.
- Lần nghe 2: sự đều đặn. Các nốt có đều nhau không, hay có nốt nhô ra, nốt bị yếu?
- Lần nghe 3: cân bằng hai tay. Giai điệu có nổi lên trên phần đệm không?
- Lần nghe 4: sự liền mạch. Có chỗ nào khựng lại, thở dài hoặc mất đà không?
Bạn không cần nghe cả bốn lần trong cùng một buổi. Chỉ cần chọn một vấn đề rõ nhất để sửa hôm nay.
Sửa đúng một lỗi, rồi ghi âm lại
Sau khi nghe, hãy làm ba việc:
- Viết ra một câu: "Hôm nay mình sửa [lỗi này] ở ô nhịp [số]". Ví dụ: "Sửa chỗ vội lên ở ô 5 và 6."
- Tập riêng đoạn đó bằng cách chậm lại, tách tay hoặc chia nhóm nốt. Không cần tập cả bài.
- Ghi âm lại đoạn đó và so sánh với bản đầu.
Nếu bản mới tốt hơn, bạn có bằng chứng cụ thể rằng cách tập đang hiệu quả. Nếu chưa, bạn biết mình cần đổi cách tập chứ không phải tập lâu hơn.
Một vài lưu ý để việc ghi âm có ích
- Đừng so với bản thu của nghệ sĩ. Hãy so bản của bạn hôm nay với bản của bạn tuần trước.
- Đừng ghi âm khi đang mệt hoặc mất kiên nhẫn. Bạn sẽ nghe lại toàn lỗi và dễ nản.
- Nghe bằng tai nghe hoặc loa tốt hơn loa điện thoại nếu có, vì loa nhỏ thường làm mất phần tay trái.
- Giữ lại vài bản cũ. Sau một tháng, nghe lại bản đầu tiên là một trong những cách khích lệ nhất để thấy mình đã tiến bộ.
- Nếu bản ghi nghe tệ hơn bạn tưởng, đó là chuyện bình thường. Gần như ai cũng trải qua điều này trong lần đầu.
Ghi âm cũng là cách tập chơi trước người khác
Một lợi ích ít được để ý: nếu bạn muốn chơi trước bạn bè, gia đình hay trên sân khấu, thì việc ghi âm là bước tập đầu tiên rất nhẹ nhàng. Bạn vẫn đang một mình, nhưng đã quen với cảm giác "chỉ được chơi một lần, không dừng lại được". Dần dần, cảm giác run khi bấm nút sẽ giảm đi, và chơi trước người thật cũng bớt đáng sợ hơn.
Tóm lại
Muốn biết đoạn nhạc đã thật sự chắc chưa, đừng chỉ hỏi cảm giác của mình lúc chơi. Hãy ghi âm một lần, nghe lại với một câu hỏi, sửa đúng một lỗi, rồi ghi lại. Chỉ cần vài phút mỗi tuần, thói quen này sẽ giúp bạn nghe được chính mình rõ hơn và luyện đúng chỗ cần luyện.
Hôm nay, hãy thử chọn một đoạn 8 ô nhịp trong bài đang học, bấm ghi âm và chơi một lần không dừng. Kết quả có thể làm bạn bất ngờ, và đó là khởi đầu tốt cho buổi luyện tiếp theo.