Đánh Ecossaise của Beethoven: đừng để tay chạy nhanh hơn nhịp nhảy
Có những bài piano nhìn trên bản nhạc khá đơn giản: vài nốt móc đơn, tay trái đi từng phách, câu nhạc ngắn. Nhưng khi chơi lên, bài lại rất dễ mất chất.
Ecossaise in G (WoO 23) là một ví dụ như vậy. Đây là một điệu nhảy Scotland ở cung Sol trưởng, nhịp 2/4, với tiết tấu ngắn và rõ. Bản học này đặc biệt hữu ích cho người đã qua giai đoạn mới bắt đầu, bởi nó buộc bạn phải kiểm soát nhịp, độ gọn của nốt và sự phối hợp hai tay cùng lúc.
Điểm tôi muốn bạn chú ý không phải là chơi nhanh. Đó là giữ được cảm giác “bước chân” của điệu nhảy.
1. Đừng luyện ngay ở tốc độ 108 BPM
Bản học đặt tempo tham khảo ở 108 BPM, nhưng đây không phải tốc độ bạn cần đạt ngay từ lần đầu.
Hãy bắt đầu khoảng 60–72 BPM.
Ở tốc độ này, nghe xem hai tay có thật sự đi cùng nhau không:
- Tay phải chia thành các nhóm nốt móc đơn.
- Tay trái giữ hai phách bằng những nốt G–D hoặc D–D tùy câu.
- Những chỗ tay phải dừng lại phải được giữ đúng thời lượng.
- Không để tay phải “kéo” tay trái chạy theo.
Khi chơi chậm, bạn sẽ phát hiện một lỗi rất thường gặp: người học thuộc ngón nhưng chưa thật sự cảm được phách 1 – phách 2.
2. Hãy nghe tay trái như tiếng bước chân
Trong nhiều bài piano, người học thường chăm chú vào giai điệu tay phải đến mức bỏ quên tay trái.
Với Ecossaise, hãy làm ngược lại trong vài phút.
Chỉ chơi tay trái và đếm:
1 – 2 | 1 – 2 | 1 – 2 | 1 – 2
Mỗi nốt đen cần nằm đúng vào một phách. Khi tay trái đã ổn, hãy tưởng tượng nó giống như một người đang bước đều.
Sau đó mới thêm tay phải.
Mục tiêu không phải để tay trái nổi bật hơn, mà để nó trở thành cái khung nhịp ổn định cho toàn bộ bài.
3. Đừng bỏ qua những dấu lặng
Đây mới là chỗ đáng luyện.
Trong bản học có những ô nhịp mà tay phải chơi một nốt trắng rồi nghỉ một phách. Tay trái cũng có khoảng nghỉ tương ứng.
Người mới tập thường nghĩ:
“Không có nốt thì không cần làm gì.”
Thực tế ngược lại.
Dấu lặng cũng là một phần của nhịp.
Nếu bạn kết thúc nốt D rồi nghỉ một phách nhưng vô thức kéo dài âm thanh, câu nhạc sẽ mất độ gọn. Nếu bạn nghỉ ngắn hơn, câu tiếp theo lại xuất hiện quá sớm.
Hãy tập riêng một ô nhịp có dấu lặng:
đánh – giữ – nghỉ – vào lại.
Đếm thành tiếng nếu cần. Khi làm được vài lần liên tiếp, bạn sẽ bắt đầu cảm nhận khoảng trống trong âm nhạc thay vì chỉ nhìn thấy những nốt cần đánh.
4. Tập theo “khối chuyển động” thay vì từng nốt
Ở những câu G–B–D–B lặp lại, đừng nghĩ:
G → B → D → B
Hãy nghĩ:
một nhóm chuyển động đi lên rồi quay về.
Tay phải không cần nhấc cao giữa từng nốt. Các ngón chỉ cần chuyển động vừa đủ để tạo ra âm thanh rõ ràng.
Sau đó mới luyện nhóm có màu sắc khác như:
C – A – F♯ – A
Sự thay đổi này đáng chú ý vì F♯ tạo nên màu sắc rất rõ của Sol trưởng.
Khi luyện theo nhóm, bạn sẽ giảm được cảm giác “đọc từng nốt” và bắt đầu chơi theo câu.
5. Một bài tập 5 phút rất hiệu quả
Bạn có thể dùng chính đoạn đầu của bài để luyện:
Phút 1: Tay trái, 60 BPM. Chỉ tập cảm giác 2 phách.
Phút 2: Tay phải, 60 BPM. Chia các nốt móc đơn thành từng nhóm nhỏ.
Phút 3: Hai tay, 60 BPM. Chú ý đặc biệt những chỗ có dấu lặng.
Phút 4: Tăng lên 72–80 BPM. Không tăng nếu xuất hiện lỗi nhịp.
Phút 5: Chơi lại ở tốc độ bạn kiểm soát tốt nhất, nhưng cố gắng tạo cảm giác nhẹ và có chuyển động như một điệu nhảy.
Chỉ cần 5 phút như vậy nhưng tập trung đúng vấn đề sẽ có giá trị hơn việc chơi đi chơi lại cả bài ở tốc độ cao.
6. Khi nào nên tăng tốc?
Đừng lấy cảm giác “chơi được rồi” làm tiêu chuẩn.
Hãy thử ba lần liên tiếp.
Nếu bạn có thể:
- vào đúng phách sau mỗi dấu lặng;
- giữ tay trái đều;
- không bị dồn các nốt móc đơn;
- không phải nhìn xuống bàn phím liên tục;
- và kết thúc câu mà không bị tăng tốc,
thì mới tăng khoảng 5–8 BPM.
Nếu lên tốc độ mới mà tay bắt đầu căng hoặc các nhóm nốt bị dính vào nhau, quay lại tốc độ trước đó.
Đó không phải là lùi. Đó là cách luyện đàn piano có kiểm soát.
Điều bài Ecossaise thực sự dạy bạn
Một bài ngắn có thể chứa rất nhiều kỹ năng quan trọng.
Với Ecossaise in G, bạn đang luyện đồng thời:
- nhịp 2/4;
- phối hợp hai tay;
- nốt móc đơn;
- kiểm soát dấu lặng;
- sự gọn của chuyển động ngón;
- giữ tempo ổn định;
- và cách tạo cảm giác chuyển động của một điệu nhảy.
Đây là những kỹ năng sẽ xuất hiện lại trong rất nhiều tác phẩm piano khác.
Nếu bạn đang học piano trung cấp và cảm thấy mình đã đánh được nốt nhưng chưa thật sự kiểm soát được nhịp, hãy thử luyện một đoạn ngắn theo cách trên. Đừng cố chơi cả bài thật nhiều lần. Hãy tìm đúng thứ đang làm bài mất đi cảm giác tự nhiên, rồi tập trung vào nó.
