Khi nào bạn nên tăng tốc độ bài piano? Đừng vội tăng BPM chỉ vì đã chơi đúng một lần
Một trong những câu hỏi tôi thường gặp khi dạy piano là:
“Em chơi đúng rồi, bây giờ tăng tốc độ được chưa?”
Câu trả lời của tôi thường là: chưa chắc.
Chơi đúng một lần và thực sự làm chủ một đoạn nhạc là hai việc khác nhau. Có những đoạn bạn có thể chơi đúng nhờ tập trung cao độ, nhưng chỉ cần tăng thêm vài BPM là tay bắt đầu căng, nhịp không đều và lỗi xuất hiện.
Bài viết này là một cách rất thực tế để quyết định khi nào nên tăng tốc độ và khi nào nên ở lại tốc độ hiện tại.
Sai lầm phổ biến: coi một lần chơi đúng là “đã thuộc”
Bạn luyện một đoạn ở 60 BPM. Lần đầu chơi đúng. Lần thứ hai cũng tạm ổn.
Sau đó tăng ngay lên 70 hoặc 80 BPM.
Đây là lúc nhiều lỗi bắt đầu xuất hiện.
Nguyên nhân là vì đoạn nhạc chưa thực sự ổn định. Bạn mới vừa thực hiện đúng, nhưng chưa tạo được cảm giác chắc chắn trong:
- vị trí bàn tay;
- ngón tay;
- tiết tấu;
- sự phối hợp hai tay;
- chuyển động sang ô nhịp tiếp theo.
Một lần đúng có thể là may mắn. Nhiều lần đúng liên tiếp mới là dấu hiệu đáng tin hơn.
Một nguyên tắc đơn giản: tăng tốc độ sau khi đoạn nhạc đã ổn định
Thay vì hỏi “mình đã chơi đúng chưa?”, hãy hỏi:
Mình có thể chơi đúng đoạn này nhiều lần mà không phải cố gắng quá mức không?
Nếu mỗi lần chơi bạn đều hồi hộp ở cùng một chỗ, phải nhìn chằm chằm vào bàn phím hoặc chỉ vừa đủ kịp chạy theo nhịp, đoạn đó chưa sẵn sàng để tăng tốc.
Một đoạn có thể được xem là tương đối ổn định khi bạn:
- chơi đúng nhiều lần liên tiếp;
- giữ được nhịp đều;
- không bị căng tay;
- không phải “đoán” nốt tiếp theo;
- vẫn kiểm soát được khi bắt đầu lại.
Đừng tăng tốc độ quá nhiều trong một lần
Một lỗi khác là tăng BPM quá mạnh.
Ví dụ từ 60 BPM nhảy thẳng lên 80 BPM.
Sự thay đổi này nghe có vẻ không lớn, nhưng đối với một đoạn đang ở giới hạn khả năng, nó có thể làm thay đổi hoàn toàn cảm giác chơi.
Hãy tăng từng bước nhỏ:
60 → 64 → 68 → 72...
Không có một con số bắt buộc cho mọi người. Với đoạn rất khó, bạn có thể chỉ tăng 2 BPM mỗi lần.
Mục tiêu là để não và bàn tay có thời gian thích nghi với tốc độ mới.
Nếu tăng tốc rồi sai, đừng cố chạy tiếp
Nhiều học viên có tâm lý:
“Đã tăng lên rồi thì phải cố chơi ở tốc độ này.”
Không cần thiết.
Nếu tốc độ mới làm bạn mất kiểm soát, hãy giảm xuống.
Giảm tốc độ không phải là thất bại. Đó là một phần bình thường của quá trình luyện tập.
Tôi thường xem tốc độ luyện như một vùng:
- Vùng quá dễ: chơi được nhưng không còn thử thách.
- Vùng phát triển: cần tập trung nhưng vẫn kiểm soát được.
- Vùng quá nhanh: lỗi xuất hiện liên tục và cơ thể bắt đầu căng.
Bạn nên dành phần lớn thời gian ở vùng phát triển.
Metronome không phải chỉ để chơi nhanh hơn
Nhiều người chỉ mở metronome khi muốn tăng tốc.
Thực ra công dụng quan trọng hơn của nó là giúp bạn phát hiện nhịp có thực sự ổn định hay không.
Có những đoạn khi không dùng metronome nghe có vẻ ổn. Nhưng khi bật metronome, bạn mới nhận ra:
- đoạn khó thường chậm lại;
- đoạn dễ lại nhanh lên;
- một vài nốt được kéo dài để “chờ tay”;
- chỗ chuyển vị trí luôn bị trễ.
Đừng xem metronome như một người đang ép bạn chạy nhanh.
Hãy xem nó như một chiếc gương cho tiết tấu.
Một cách luyện rất hiệu quả: tốc độ mục tiêu không phải là tốc độ duy nhất
Giả sử mục tiêu của bạn là 100 BPM.
Đừng cố chơi toàn bộ thời gian ở 100 BPM.
Bạn có thể luyện:
- 80 BPM để kiểm soát;
- 88 BPM để phát triển;
- 94 BPM để kiểm tra;
- 100 BPM để thử sức.
Sau đó quay về tốc độ thấp hơn nếu cần.
Việc thay đổi tốc độ giúp bạn nhận ra mình thực sự kiểm soát đoạn nhạc ở mức nào.
Nếu chỉ chơi được đúng ở 100 BPM nhưng không thể chơi chắc ở 90 BPM, có thể bạn đang dựa nhiều vào quán tính hơn là kiểm soát.
Hãy đặc biệt chú ý đến những điểm chuyển
Một đoạn thường không sai ở những nốt bạn đã luyện nhiều.
Lỗi thường xuất hiện ở:
- lúc chuyển vị trí tay;
- lúc đổi hợp âm;
- khi hai tay bắt đầu một mô hình mới;
- cuối một câu nhạc;
- chỗ có tiết tấu khác với phần trước.
Đó là những vị trí bạn nên kiểm tra trước khi tăng tốc.
Đừng chỉ hỏi “toàn bộ đoạn có chơi được không?”.
Hãy hỏi:
Khi tốc độ tăng lên, điểm nào mất kiểm soát đầu tiên?
Điểm đó chính là nơi cần luyện thêm.
Quy trình tăng tốc tôi thường khuyên học viên
Bạn có thể thử quy trình đơn giản này:
Bước 1: Chọn tốc độ chơi chắc
Tìm tốc độ mà bạn có thể chơi đúng và tương đối thoải mái.
Bước 2: Chơi lại vài lần
Không cần chơi hàng chục lần. Nhưng hãy kiểm tra xem kết quả có ổn định không.
Bước 3: Tăng một bước nhỏ
Chỉ tăng một lượng vừa đủ.
Bước 4: Quan sát chất lượng
Không chỉ đếm số nốt đúng. Hãy nghe:
- nhịp có đều không?
- âm thanh có bị cứng không?
- tay có căng không?
- chỗ chuyển có còn chắc không?
Bước 5: Nếu chất lượng giảm, quay lại
Đừng cố “chiến thắng” tốc độ mới. Hãy quay lại tốc độ bạn kiểm soát được và xây dựng lại.
Một điều quan trọng: nhanh hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn
Có người luyện rất ám ảnh với BPM.
Mỗi ngày đều muốn tăng thêm vài số.
Nhưng mục tiêu của âm nhạc không phải là làm con số trên metronome lớn nhất có thể.
Một đoạn chơi ở tốc độ vừa phải nhưng:
- đều;
- rõ;
- thư giãn;
- có kiểm soát;
thường tốt hơn nhiều so với một đoạn chơi nhanh nhưng liên tục mất nhịp.
Tốc độ chỉ là một phần của chất lượng biểu diễn.
Kết luận
Lần tới khi bạn chơi đúng một đoạn và muốn tăng BPM, hãy dừng lại một chút.
Tự hỏi:
Mình vừa chơi đúng một lần, hay mình đã thực sự làm chủ đoạn nhạc này?
Nếu câu trả lời là “mình đã làm chủ”, hãy tăng từng bước nhỏ.
Nếu chưa, hãy ở lại tốc độ hiện tại thêm một thời gian.
Trong luyện piano, tăng tốc đúng thời điểm thường giúp bạn tiến bộ nhanh hơn việc luôn cố chơi nhanh.
Và đôi khi, cách nhanh nhất để chơi được nhanh hơn chính là quay lại chơi chậm hơn một chút — nhưng chơi thật chắc.