Bạn tập chậm rất kỹ nhưng vẫn không nhanh lên được? Hãy thử bậc thang tốc độ
Có một tình huống rất quen thuộc khi luyện piano.
Bạn nghe lời khuyên "tập chậm đi", và bạn làm thật. Bạn bật máy đếm nhịp ở tốc độ thấp, chơi từng nốt cẩn thận, đoạn nhạc nghe rất sạch.
Rồi bạn tăng tốc lên tempo của bản nhạc. Tay bỗng cứng lại, các nốt dồn vào nhau, và đoạn mà năm phút trước còn rất đẹp giờ lại vấp ở đúng những chỗ cũ.
Vấn đề thường không nằm ở chuyện bạn tập chậm. Vấn đề nằm ở chỗ bạn nhảy từ "rất chậm" thẳng lên "đúng tốc độ", bỏ qua tất cả các mức ở giữa.
Vì sao tập chậm chưa đủ
Khi chơi chậm, bạn có nhiều thời gian để suy nghĩ trước mỗi nốt: nhìn nốt, chọn ngón, di chuyển tay, rồi mới nhấn. Cử động của bạn cũng lớn hơn và thoải mái hơn.
Khi chơi nhanh, mọi thứ phải diễn ra gần như cùng lúc. Bàn tay phải chuẩn bị vị trí trước khi nốt tới, cổ tay phải di chuyển gọn hơn, và đầu óc không còn thời gian để "quyết định" từng nốt một.
Nếu cứ tập chậm mãi rồi nhảy một bước lớn, tay bạn thật ra chưa từng luyện qua cảm giác ở giữa. Đó là lý do tập chậm đúng nhưng vẫn chưa nhanh được.
Bậc thang tốc độ là gì?
Ý tưởng rất đơn giản: tăng tốc độ từng bậc nhỏ, và chỉ lên bậc kế tiếp khi bậc hiện tại đã thật sự ổn.
Đây là cách làm phổ biến trong nhiều lớp học piano, không phải một phát minh mới. Điều quan trọng là bạn làm nó có hệ thống thay vì tăng tốc theo cảm tính.
Bước 1: Chọn một đoạn ngắn
Đừng áp dụng cho cả bài. Hãy chọn đúng 1–2 ô nhịp đang là điểm yếu: đoạn chạy nhanh, chỗ đổi vị trí tay, hay đoạn hai tay ghép lại.
Bước 2: Tìm "tempo sạch"
Tempo sạch là tốc độ mà bạn chơi đúng nốt, đều nhịp và thấy thoải mái. Không phải tốc độ mà bạn "cố gắng lắm mới đúng". Nếu phải đoán, hãy chọn chậm hơn một chút.
Bước 3: Dùng quy tắc ba lần liên tiếp
Chơi đoạn đó ở tempo sạch. Nếu bạn chơi ba lần liên tiếp đều đúng và thoải mái, hãy tăng một bậc nhỏ, khoảng 4–8 nhịp mỗi phút. Chưa đủ ba lần liên tiếp thì ở lại bậc đó.
Ví dụ, nếu tempo mục tiêu là 100 và bạn bắt đầu từ 60, bậc thang của bạn có thể là:
60 → 66 → 72 → 78 → 84 → 90 → 96 → 100
Con số cụ thể không quan trọng. Điều quan trọng là mỗi bậc đủ nhỏ để tay vẫn kịp thích nghi.
Bước 4: Biết khi nào lùi lại
Nếu bạn sai hai lần liên tiếp ở một bậc, đừng cố ép. Lùi xuống một bậc, chơi vài lần cho chắc, rồi thử lại. Lùi một bậc không phải thất bại, đó là một phần của cách luyện.
Bước 5: Dừng khi cơ thể báo hiệu
Một số dấu hiệu cho thấy bạn đã đẩy quá nhanh:
- Cổ tay hoặc bàn tay bị cứng.
- Vai nhún lên, bạn bắt đầu nín thở.
- Các nốt không còn đều, có nốt to nốt nhỏ bất thường.
- Bạn chơi đúng nhưng nghe rất căng thẳng.
Khi thấy những dấu hiệu này, hãy lùi tốc độ hoặc nghỉ một chút. Tăng tốc bằng sự căng cơ sẽ để lại thói quen xấu rất khó sửa.
Khi bạn bị "kẹt" ở một bậc
Thỉnh thoảng bạn sẽ kẹt ở cùng một tốc độ mấy buổi liền. Thường lý do không phải là tốc độ, mà là một chỗ cụ thể trong đoạn đó trở nên khó khi nhanh lên: một cú đổi vị trí tay, một lần luồn ngón cái, hay một nốt cần di chuyển xa.
Lúc này hãy:
- Tìm đúng chỗ bị vấp khi chơi ở tốc độ đó.
- Tách riêng chỗ ấy ra, chỉ luyện vài nốt quanh nó.
- Quay lại bậc thang với cả đoạn.
Cách này tiết kiệm hơn nhiều so với việc chơi đi chơi lại cả đoạn mà vẫn vấp một chỗ.
Kết thúc buổi tập bằng một lần chơi thoải mái
Sau khi leo bậc thang, đừng kết thúc buổi tập ở mức tốc độ căng nhất. Hãy chơi lại đoạn đó ở một tempo thoải mái, chú ý đến tiếng đàn, câu nhạc và cảm giác tay thả lỏng.
Tay bạn nhớ những gì bạn làm gần cuối buổi. Kết thúc bằng một lần chơi nhẹ nhàng và đều sẽ tốt hơn kết thúc bằng một lần vật lộn với tốc độ.
Ghi lại tempo sạch của hôm nay
Một thói quen nhỏ nhưng rất hữu ích là ghi lại tempo sạch cuối buổi: "đoạn ô 9–10, hôm nay 84".
Hôm sau, bạn không phải đoán nên bắt đầu ở đâu. Bạn bắt đầu thấp hơn một hai bậc so với ghi chú, rồi leo lại. Sau vài ngày, bạn sẽ thấy rõ con số tăng lên, và đó là động lực rất cụ thể.
Nếu bạn luyện trên Luyện Đàn Piano
Phần Player cho phép bạn điều chỉnh tempo và phạm vi luyện, nên bạn có thể khoanh đúng vài ô nhịp đang khó rồi tăng tempo từng bậc nhỏ mà không phải tự đếm nhịp bên ngoài. Hãy tận dụng hai tính năng này cùng nhau: phạm vi nhỏ, tempo tăng dần.
Kết luận
Tập chậm là nền tảng đúng, nhưng chưa phải toàn bộ câu chuyện. Giữa "chậm và sạch" và "đúng tốc độ" còn rất nhiều bậc trung gian, và bàn tay bạn cần đi qua từng bậc đó.
Lần tới khi luyện một đoạn khó, hãy thử:
Chọn đoạn ngắn. Tìm tempo sạch. Ba lần đúng thì lên một bậc. Hai lần sai thì lùi một bậc.
Bạn có thể thấy tốc độ đến chậm hơn mong đợi trong vài buổi đầu, nhưng thứ bạn có được là một đoạn nhạc nhanh mà vẫn đều, vẫn thoải mái và không còn vấp ở chỗ cũ.