Trình độ trung cấp: đừng luyện một đoạn 10 lần giống nhau, hãy đổi mục tiêu sau mỗi lần chơi
Khi mới học piano, chỉ cần chơi đúng nốt và đúng nhịp đã là một thành quả lớn. Nhưng khi bước vào trình độ trung cấp, một vấn đề khác xuất hiện: bạn có thể chơi một đoạn 5–10 lần liên tiếp mà lần thứ 10 vẫn không tốt hơn lần thứ nhất.
Lý do thường không phải vì bạn thiếu kiên trì. Bạn chỉ đang lặp lại cùng một cách chơi và chờ bàn tay tự sửa lỗi.
Ở trình độ này, cách luyện hiệu quả hơn là: mỗi lần lặp phải trả lời một câu hỏi khác nhau.
1. Một đoạn nhạc không chỉ có một lỗi
Giả sử bạn đang luyện một đoạn 8 ô nhịp. Bạn thường xuyên bị vấp ở giữa đoạn.
Nếu chỉ chơi lại từ đầu, rất có thể bạn đang đồng thời mắc nhiều vấn đề:
- Nhịp bị chậm lại trước chỗ khó.
- Bàn tay di chuyển quá muộn.
- Một vài ngón dùng lực quá mạnh.
- Giai điệu bị chìm khi hai tay cùng chơi.
- Bạn nhớ được từng ô nhịp nhưng chưa nhớ được hướng đi của cả câu.
Nếu mỗi lần chơi đều cố sửa tất cả, não sẽ phải xử lý quá nhiều thứ cùng lúc.
Thay vào đó, hãy biến đoạn nhạc thành một chuỗi bài kiểm tra nhỏ.
2. Lần chơi thứ nhất: kiểm tra nhịp, không sửa gì khác
Chơi đoạn nhạc ở tốc độ chậm hơn tempo mục tiêu, chẳng hạn 60–70% tốc độ biểu diễn.
Nhiệm vụ duy nhất là giữ nhịp.
Bạn có thể dùng metronome, nhưng đừng quá chú ý đến việc đánh thật to hoặc thật đẹp. Hãy quan sát:
- Bạn có tăng tốc trước chỗ khó không?
- Bạn có kéo dài nốt cuối câu không?
- Khi đổi thế tay, phách có bị trễ không?
- Dấu lặng có thực sự được giữ đủ thời lượng không?
Nếu nhịp chưa ổn, chưa cần tăng tốc.
Mục tiêu của lượt này là làm cho thời gian của câu nhạc trở nên đáng tin cậy.
3. Lần chơi thứ hai: bỏ bàn đạp để kiểm tra chuyển động
Sau khi nhịp tương đối ổn, hãy thử chơi lại mà giảm hoặc bỏ pedal nếu bản nhạc cho phép.
Điều này rất hữu ích ở trình độ trung cấp vì pedal đôi khi che giấu lỗi. Khi âm thanh được nối dài, bạn có thể tưởng rằng câu nhạc liền mạch trong khi thực tế bàn tay đang chuyển vị trí chậm hoặc các ngón đang giữ nốt không đều.
Hãy chú ý:
- Bàn tay có chuẩn bị trước khi chuyển vị trí không?
- Ngón cái có bị mắc lại khi chạy gam hoặc arpeggio không?
- Có ngón nào thường xuyên đánh mạnh hơn các ngón khác không?
- Khi đổi hợp âm, tay có nhấc lên quá cao không?
Nếu phát hiện một chuyển động thừa, hãy khoanh đúng 2–4 nốt quanh vị trí đó và luyện riêng.
Không cần chơi cả bài thêm 20 lần.
4. Lần chơi thứ ba: chỉ nghe giai điệu
Bây giờ hãy chơi lại và tưởng tượng rằng bạn chỉ được nghe một đường giai điệu.
Nếu giai điệu nằm ở tay phải, hãy để các nốt quan trọng nổi lên trong khi phần đệm nhẹ hơn. Nếu giai điệu chuyển sang tay trái, hãy thay đổi sự chú ý tương ứng.
Một mẹo rất hữu ích là hát thầm giai điệu trong đầu khi chơi.
Nếu bạn không thể hình dung câu giai điệu đang đi lên, đi xuống, căng lên hay giải quyết về đâu, rất khó để tạo ra một cách chơi có chủ đích.
Ở giai đoạn này, đừng hỏi “tôi đánh đúng nốt chưa?”.
Hãy hỏi:
“Người nghe có biết tôi muốn họ nghe nốt nào không?”
Đây là một trong những khác biệt quan trọng giữa người chơi trung cấp và người chỉ đơn giản là đã thuộc bài.
5. Lần chơi thứ tư: kiểm tra điểm đầu và cuối của câu
Một lỗi phổ biến ở người chơi trung cấp là tập trung quá nhiều vào từng nốt mà quên mất cấu trúc lớn hơn.
Hãy đánh dấu trong bản nhạc:
- Câu bắt đầu ở đâu?
- Câu hướng tới nốt nào?
- Đỉnh của câu nằm ở đâu?
- Câu kết thúc ở đâu?
- Có câu nào cần nối sang câu tiếp theo không?
Sau đó chơi lại và cố tình tạo ra một hướng đi rõ ràng.
Bạn sẽ nhận thấy một điều thú vị: cùng một chuỗi nốt nhưng cách phân bố lực và thời gian khác nhau có thể tạo ra cảm giác hoàn toàn khác.
6. Lần chơi thứ năm: thử chơi mà không “cứu” lỗi
Đây là bài tập rất tốt cho người đã có kinh nghiệm.
Nếu lỡ một nốt, không dừng lại và không quay về sửa ngay. Hãy giữ nhịp và đi tiếp.
Mục đích không phải chấp nhận chơi sai. Mục đích là rèn khả năng duy trì dòng nhạc khi có sự cố.
Trong biểu diễn thật, bạn không có nút Undo.
Một người chơi trung cấp cần dần hình thành khả năng:
sai một nốt → giữ phách → tiếp tục câu → trở lại trạng thái ổn định.
Kỹ năng này thường quan trọng hơn việc có một buổi luyện mà không mắc bất kỳ lỗi nào.
7. Sau 5 lượt, hãy ghi lại đúng một vấn đề
Đừng ghi cả danh sách dài như:
- tay phải chưa đều;
- tay trái hơi to;
- pedal chưa sạch;
- chỗ chuyển hợp âm còn chậm;
- câu nhạc chưa hay;
- tempo chưa đủ nhanh.
Hãy chọn một vấn đề có ảnh hưởng lớn nhất.
Ví dụ:
“Tôi luôn bị chậm nửa phách trước ô nhịp 24 vì tay phải chưa chuẩn bị vị trí mới.”
Câu này hữu ích hơn rất nhiều so với “đoạn 24 khó”.
Sau đó thiết kế một bài tập nhỏ chỉ để giải quyết vấn đề đó.
8. Công thức luyện 15 phút cho một đoạn khó
Nếu bạn chỉ có 15 phút, có thể thử cấu trúc sau:
3 phút — Nhịp: chơi chậm, metronome, không dừng.
3 phút — Chuyển động: bỏ pedal nếu phù hợp, khoanh điểm chuyển vị trí và luyện ngắn.
3 phút — Âm thanh: làm nổi giai điệu, giảm phần đệm.
3 phút — Câu nhạc: xác định hướng đi và điểm rơi của câu.
3 phút — Kiểm tra: chơi liền mạch như biểu diễn, không dừng khi mắc lỗi.
Sau 15 phút, bạn không nhất thiết phải chơi nhanh hơn nhiều. Nhưng bạn phải biết đoạn đó đang tốt hơn ở điểm nào.
Đó mới là dấu hiệu của một buổi luyện hiệu quả.
9. Đừng đánh giá tiến bộ chỉ bằng tempo
Người chơi trung cấp rất dễ mắc vào cái bẫy “hôm nay tôi chơi được nhanh hơn hôm qua”.
Tempo chỉ là một chỉ số.
Một đoạn nhạc thực sự tiến bộ khi:
- Nhịp ổn định hơn.
- Ít phải nhìn xuống tay hơn.
- Chuyển vị trí ít căng hơn.
- Giai điệu rõ hơn.
- Pedal sạch hơn.
- Có thể tiếp tục sau một lỗi nhỏ.
- Có thể chơi với nhiều sắc thái khác nhau.
- Có thể bắt đầu từ giữa đoạn thay vì luôn phải chạy từ đầu.
Khi những điều này tốt lên, tốc độ thường sẽ đến sau.
10. Từ “luyện nhiều” sang “luyện có chẩn đoán”
Ở trình độ sơ cấp, phần lớn thời gian luyện là xây dựng kỹ năng mới. Ở trình độ trung cấp, một phần quan trọng hơn bắt đầu xuất hiện: chẩn đoán chính xác nguyên nhân khiến cách chơi chưa tốt.
Vì vậy, trước khi chơi lại một đoạn khó, hãy dừng vài giây và hỏi:
“Lần này tôi muốn kiểm tra điều gì?”
Nếu câu trả lời chỉ là “chơi lại xem có tốt hơn không”, bạn đang lặp lại.
Nếu câu trả lời là “tôi muốn xem nhịp có còn chậm trước điểm chuyển vị trí hay không”, bạn đang luyện.
Đây là một thay đổi nhỏ trong cách suy nghĩ nhưng có thể tạo ra khác biệt rất lớn khi bạn đã bước qua giai đoạn mới bắt đầu.
Ở trình độ trung cấp, chất lượng của một lần lặp quan trọng hơn số lần lặp.